ROMA 3

1  Kon mao kana, tingali mangutana kamo kon aduna bay pagkabintaha ang atong pagka-Judio o aduna bay pulos ang atong pagkatinuli.2 Sa pagkatinuod, daghan ang bintaha kanato. Una sa tanan, gitugyan kanato ang pulong sa Dios.3 Bisan tinuod nga adunay mga Judio nga wala magtuman niini, dili gayod mahimo nga dili tumanon sa Dios ang gisaad niya kaniadto.

4 Bisan kon ang tanan nga mga tawo bakakon, ang Dios kasaligan gihapon sa iyang mga pulong. Sama sa ginaingon sa Kasulatan,
5  Unya, tingali adunay moingon, Kana nga mga pulong binuang.

6 Dili kana mahimo! Tungod kay kon dili matarong ang Dios, unsaon man niya paghukom sa mga tawo dinhi sa kalibotan?
7  add Tingalig may moingon pa gayod,

8  Kana nga pagpangatarungan nagapasabot nga maayo ang paghimo ug daotan aron madayag ang maayo. Sumala sa mga tawo nga gustong modaot kanamo, mao kini ang among ginatudlo. Kining mga tawhana angayan gayod nga silotan sa Dios.

Ang Tanang mga Tawo Makasasala

9 Tingali nagahunahuna kamo nga mas maayo kita kaysa mga dili Judio. Dili kana tinuod! Gipadayag ko na nga ang tanan, Judio man o dili, makasasala.10 Kay mao gayod kini ang ginaingon sa Kasulatan:11 Wala gayoy bisan usa nga nakasabot mahitungod sa Dios, ug wala gayoy nagatinguha sa pag-ila kaniya.12 Ang tanan misimang sa tinuod nga dalan ug nahimong walay kapuslanan sa Dios.13  Ang ilang tutunlan sama sa abre nga lubnganan nga baho, kay pulos pagpanglimbong ang nagagawas sa ilang mga baba. + 3:13a Tan-awa usab ang Salmo 5:9. 14  Ang nagagawas sa ilang mga baba pulos masakit nga mga pagtunglo. + 3:14 Tan-awa usab ang Salmo 10:7. 15 Sa gamay lang nga hinungdan mopatay dayon sila.16 Bisan asa sila moadto nagabilin silag kadaot ug kalisod.17  Wala silay nasayran mahitungod sa maayo nga panag-uban. + 3:15-17 Tan-awa usab ang Isa. 59:7-8.

18  Ug wala gayod silay kahadlok sa Dios." + 3:18 Tan-awa usab ang Salmo 36:1.
19 Karon, nasayran nato nga ang tanang ginaingon sa Kasugoan alang kanato nga mga Judio nga nagakinabuhi ilalom sa Kasugoan. Busa dili kita makaingon nga dili kita silotan. Ang tanan manubag sa Dios tungod sa ilang mga sala.

20 Kay wala gayoy tawo nga mahimong matarong atubangan sa Dios pinaagi sa pagtuman sa Kasugoan. Ang Kasugoan gihatag sa tawo aron ipakita nga siya makasasala.

Unsaon sa Dios Pagmatarong ang mga Tawo

21  Apan karon gipadayag na kon unsaon sa Dios pagmatarong ang tawo. Kini dili pinaagi sa pagtuman sa Kasugoan. Ang Kasugoan gayod ug ang sinulat sa mga propeta nagapamatuod niini.22 Gipakamatarong sa Dios ang tawo pinaagi sa pagtuo kang Jesu-Cristo, kay ang Dios walay pinalabi. Busa si bisan kinsa nga motuo kang Jesu-Cristo pakamatarungon niya.23 Kay ang tanan nga mga tawo nagpakasala ug dili takos atubangan sa Dios.24 Apan tungod sa grasya sa Dios gipakamatarong kita pinaagi kang Cristo Jesus nga nagtubos kanato, ug kini gasa sa Dios kanato.25 Gipadala siya sa Dios dinhi sa kalibotan aron ihalad ang iyang kinabuhi aron mawala ang kasuko sa Dios kanato, ug pinaagi sa iyang dugo mapasaylo kita sa atong mga sala kon motuo kita kaniya. Gibuhat kini sa Dios sa pagpakita nga siya matarong. Kay kaniadto gipalabay lang niya ang atong mga sala tungod kay mainantuson siya. Angay na unta kita nga silotan.

26 Apan karon gihalad na niya ang kinabuhi ni Cristo aron ipakita nga siya matarong. Tungod niining gibuhat sa Dios madayag nga matarong siya bisan sa pagpakamatarong niya kang bisan kinsa nga nagatuo kang Jesus.
27 Busa wala gayoy bisan kinsa nga makapasigarbo. Kon gipakamatarong kita sa Dios tungod sa atong pagtuman sa Kasugoan, makapasigarbo kita. Apan ang tinuod, dili kita makapasigarbo tungod kay gipakamatarong kita sa Dios pinaagi sa atong pagtuo.28 Kay nagtuo kita nga gipakamatarong sa Dios ang tawo pinaagi sa pagtuo ug dili pinaagi sa iyang pagtuman sa Kasugoan.29 Kon dili kini tinuod, Dios lang siya sa mga Judio ug dili Dios sa mga dili Judio. Apan Dios usab siya sa mga dili Judio,30  kay adunay usa lamang ka Dios. Ug pakamatarungon niya ang mga Judio kon sila motuo kang Jesus, ug ingon man ang mga dili Judio kon motuo usab sila kang Jesus. 31 Kini wala nagakahulogan nga gisalikway nato ang Kasugoan, ginatuman hinuon nato ang iyang katuyoan.

Romans 3

1-2 So what difference does it make who's a Jew and who isn't, who has been trained in God's ways and who hasn't? As it turns out, it makes a lot of difference—but not the difference so many have assumed.

3-6 First, there's the matter of being put in charge of writing down and caring for God's revelation, these Holy Scriptures. So, what if, in the course of doing that, some of those Jews abandoned their post? God didn't abandon them. Do you think their faithlessness cancels out his faithfulness? Not on your life! Depend on it: God keeps his word even when the whole world is lying through its teeth. Scripture says the same:
Your words stand fast and true; Rejection doesn't faze you.
But if our wrongdoing only underlines and confirms God's rightdoing, shouldn't we be commended for helping out? Since our bad words don't even make a dent in his good words, isn't it wrong of God to back us to the wall and hold us to our word? These questions come up. The answer to such questions is no, a most emphatic No! How else would things ever get straightened out if God didn't do the straightening?

7-8 It's simply perverse to say, "If my lies serve to show off God's truth all the more gloriously, why blame me? I'm doing God a favor." Some people are actually trying to put such words in our mouths, claiming that we go around saying, "The more evil we do, the more good God does, so let's just do it!" That's pure slander, as I'm sure you'll agree.

We're All in the Same Sinking Boat

9-20 So where does that put us? Do we Jews get a better break than the others? Not really. Basically, all of us, whether insiders or outsiders, start out in identical conditions, which is to say that we all start out as sinners. Scripture leaves no doubt about it:
There's nobody living right, not even one, nobody who knows the score, nobody alert for God. They've all taken the wrong turn; they've all wandered down blind alleys. No one's living right; I can't find a single one. Their throats are gaping graves, their tongues slick as mudslides. Every word they speak is tinged with poison. They open their mouths and pollute the air. They race for the honor of sinner-of-the-year, litter the land with heartbreak and ruin, Don't know the first thing about living with others. They never give God the time of day. This makes it clear, doesn't it, that whatever is written in these Scriptures is not what God says about others but to us to whom these Scriptures were addressed in the first place! And it's clear enough, isn't it, that we're sinners, every one of us, in the same sinking boat with everybody else? Our involvement with God's revelation doesn't put us right with God. What it does is force us to face our complicity in everyone else's sin.

God Has Set Things Right

21-24 But in our time something new has been added. What Moses and the prophets witnessed to all those years has happened. The God-setting-things-right that we read about has become Jesus-setting-things-right for us. And not only for us, but for everyone who believes in him. For there is no difference between us and them in this. Since we've compiled this long and sorry record as sinners (both us and them) and proved that we are utterly incapable of living the glorious lives God wills for us, God did it for us. Out of sheer generosity he put us in right standing with himself. A pure gift. He got us out of the mess we're in and restored us to where he always wanted us to be. And he did it by means of Jesus Christ.

25-26 God sacrificed Jesus on the altar of the world to clear that world of sin. Having faith in him sets us in the clear. God decided on this course of action in full view of the public—to set the world in the clear with himself through the sacrifice of Jesus, finally taking care of the sins he had so patiently endured. This is not only clear, but it's now—this is current history! God sets things right. He also makes it possible for us to live in his rightness.

27-28 So where does that leave our proud Jewish insider claims and counter-claims? Canceled? Yes, canceled. What we've learned is this: God does not respond to what we do; we respond to what God does. We've finally figured it out. Our lives get in step with God and all others by letting him set the pace, not by proudly or anxiously trying to run the parade.

29-30 And where does that leave our proud Jewish claim of having a corner on God? Also canceled. God is the God of outsider non-Jews as well as insider Jews. How could it be otherwise since there is only one God? God sets right all who welcome his action and enter into it, both those who follow our religious system and those who have never heard of our religion.

31 But by shifting our focus from what we do to what God does, don't we cancel out all our careful keeping of the rules and ways God commanded? Not at all. What happens, in fact, is that by putting that entire way of life in its proper place, we confirm it.